Teknoloji ve Çevreye Kadın Bakışı: Dr. Çiçek Doğan ile Röportaj

“Teknoloji ve Çevreye Kadın Bakışı” dosya konumuz kapsamında, Keenetic Marka Pazarlama Müdürü Çiçek Doğan ile teknolojinin çevre üzerindeki etkilerini, sürdürülebilirliği ve kadınların teknoloji dünyasındaki bakış açısını konuştuk.

Teknolojinin gelişmesinin çevre üzerindeki etkisini nasıl değerlendiriyorsunuz? Sizce teknoloji, çevre sorunlarının çözümünde mi yoksa oluşmasında mı daha büyük rol oynuyor?

• Teknolojinin gelişmesi beraberinde yaşam biçimimizin evrilmesine, dönüşmesine de yol açmaktadır. Bana göre teknolojinin çevre üzerinde hem olumlu hem de olumsuz etkileri mevcuttur. Teknoloji geliştikçe, bununla beraber ekosistemdeki cihaz sayısı artmakta, enerji tüketimi gerekliliği git gide fazlalaşmaktadır. Bu enerjiyi sağlayabilmek için eskisinden çok daha fazla kaynak gerekmektedir. Bununla beraber, nüfus arttıkça ve sistemler yetersiz kaldıkça atıklar artmakta, atık yönetimi zorlaşmakta ve çevre sorunlarının beraberinde artması kaçınılmaz bir hal almaktadır.
• Tüm bunlara ek olarak, çevre sorunlarının çözülmesinde teknoloji doğru bir biçimde kullanıldığında en etkili araçtır da aynı zamanda. Enerji tasarrufu sağlayan sistemler, ekolojik enerjiler, doğa dostu teknolojiler sayesinde teknoloji çevre sorunlarının azaltılmasında etkili şekilde kullanılabilir. Burada kritik nokta insanlığın teknolojiyi hangi yönde dönüştürdüğü, hangi amaçlarla kullandığı, kullandıkları teknolojilerin sonuçlarını öngörüp öngörmediği, sürdürülebilir teknolojilere yatırım yapıp yapmadığı ve ekolojik teknolojilere ağırlık verip vermediği noktasında başlamaktadır. Bu bakımdan ele aldığımızda insanlığın bu konuya bakış açısı ve bilinç seviyesi önem taşımaktadır.  Einstein: “Bir sorunu, o sorunu yarattığınız bilinç seviyesiyle çözemezsiniz. “der.
• Bu şuna benzer, çağında en bilge olarak görülen Sisyphus büyük bir kayayı dağın en tepesine çıkarmakla cezalandırılır. Her gün aynı şekilde tüm gücüyle çaba göstererek taşı en tepeye itmeye çalışır. Taş en tepeye ulaşınca aşağıya geri yuvarlanır, bu döngü uzun bir zaman süregelir. Bir gün durur ve en güçlü şekilde taşı yukarı itsem de başaramıyorum ya sorun bu değilse? diye düşünür. O an beyhude bir çaba peşinde bir döngüde kısıldığını anlar. Yani kısaca önemli olan aynı şeyi daha büyük bir güçle yapmak değil; neden yaptığımızı ve sonuçlarını kestirebilmek ve koşullara uygun çözümler üretebilmektir.

Günlük hayatınızda teknolojiyi kullanırken çevreye olan etkisini düşünüyor musunuz? Bu konuda özellikle dikkat ettiğiniz noktalar var mı?

• Elbette. Her sorumlu bireyin dikkat etmesi gerektiği gibi, ben de elektronik eşyalarımı çevreye olan etkileri gözeterek kullanıyorum. Dikkat ettiğim noktaların başında işim bittiğinde elektronik aletleri kapatmak geliyor, gereksiz olduğu zamanlarda mutlaka fişten çekmeye özen gösteriyorum. Almış olduğum cihazları uzun süre kullanırım, bozulduysa hemen atmaktansa; öncelikle tamir seçeneklerini değerlendiriyorum mümkün olduğunca dikkatli ve özenli kullanmaya çalışıyorum. Yeni bir elektronik eşya alacaksam, enerji tasarruflu olmasına ve doğa dostu olmasına dikkat ediyorum. Mesela eskiyen elektronik eşyalarımı çöpe atmamaya ve dönüşüme vermeye de özen gösteririm.

Telefon, bilgisayar ve diğer elektronik cihazların sürekli yenilenmesi sizce gerçekten gerekli mi? Elektronik atıkların azaltılması için bireyler neler yapabilir?

• Günümüzde, tabir-i caizse teknoloji modası diye bir gerçeklik var. İnsanlar bazen sadece kullandıkları modelden sıkıldıkları, rengini değiştirmek istedikleri için dahi elektronik eşyalarını değiştirmek isteyebiliyorlar. Bütçelerini oldukça zorlayarak hatta bazen kredi çekerek en üst model teknoloji ürününü almak isteyebiliyorlar, bu da biraz ihtiyaç odaklı toplumdan hedonist ve popüler akımların öne çıktığı bir topluma evrilmekle de ilgili. Bana göre teknoloji bir lüks, bir statü göstergesi ya da meta değil, ben teknolojiye ihtiyaç gözüyle bakanlardanım. Bu bakımdan sadece moda olduğu için gidip de bir elektronik eşya almışlığım yoktur. Bu şuna benziyor, Marcus Aurelius’un sevdiğim bir sözü vardır, “Çok az şey mutlu bir yaşam için yeterlidir; hepsi senin içinde, düşünme biçiminde gizlidir.” Sanırım bu anlamda biraz minimalist kalıyorum. Günümüzde yaşadığımız ihtiyaç çılgınlığı aslında hedonik adaptasyon sürecinin ta kendisidir.
• Bu süreçte insanlar yeni bir başarıya, eşyaya veya yaşam standardına ulaştıklarında, bundan duydukları mutluluk bir süre sonra normalleşir. Zihin bu yeni duruma adapte olur ve başlangıç çizgisine geri döner. Bu yüzden, bir önceki hedefe ulaşıldığında duyulan tatmin hissi kaybolur ve zihin hemen “daha fazlasını” istemeye başlar. Eksiklik illüzyonu devreye girer, zihin, doğası gereği sürekli analiz eden ve karşılaştıran bir yapıya sahiptir. Sosyal karşılaştırmalar (başkalarında olup bizde olmayanlar) zihinde yapay bir eksiklik hissi yaratır. Zihin, “Şuna da sahip olursam tamamen mutlu ve güvende olacağım” illüzyonuna inanma eğilimindedir. Ancak o hedefe ulaşıldığında, zihin yeni bir eksiklik bulmakta gecikmez. Bu bakımdan düşünme biçimlerimizi gerçekten ihtiyacım var mı noktasında tutabilirsek bu döngüyü de kırmış oluruz ve çevreye daha az zarar vermiş oluruz.
• Bireysel düzlemde, kişi elektronik atıkları azaltmak için sürdürülebilir teknolojileri izlemelidir. Örneğin, Keenetic cihazları yaşam döngüsü bakımından doğru bir örnektir. Keenetic Mesh sistemine eklediğiniz cihazlar yaşam döngüsü politikası kapsamında piyasaya çıkış tarihlerinden itibaren yazılım ve güvenlik desteği alırken, esnek Mesh Wi-Fi mimarisi sayesinde eski ve yeni nesil cihazların birlikte çalışmasına olanak tanır. Böylece cihazınızı çöpe atmak yerine mesh sisteminize ekleyebilirsiniz.
• Bunun dışında elektronik cihazların doğru kullanımı da kullanım süresini artıran temel unsurlardan biridir. Bu süreç cihazın seçiminde doğa dostu ve ekolojik cihazları seçmekten, kullanım alışkanlıklarından tutun da ömrü dolunca elektronik atık merkezlerine teslim etmeye kadar uzanan bir döngüdür.

Elektrikli araçlar, yenilenebilir enerji sistemleri ve akıllı şehirler gibi teknolojilerin gelecekte çevre sorunlarını gerçekten azaltabileceğini düşünüyor musunuz? 

• Elektrikli araçlar ve yenilenebilir enerji sistemleri evet. Ancak akıllı şehir kavramına yaklaşım çok önemli; zira konu yanlış uygulamalar ile dissosyalizasyona da sebep olabilir.
• Akıllı şehir bana biraz Foucault’un gözetim toplumunu çağrıştıran bir kavram maalesef. Buna göre Panoptikon ’da nöbet kulesi, hücreler ve gözetim vardır. Binaların tam ortasında, mahkûmlar tarafından içi görünmeyen bir gözlem kulesi bulunur. Bu kuleyi çevreleyen çok katlı ve halka şeklinde hücreler yer alır. Kuledeki nöbetçi her hücreyi görür; ancak mahkûm kuleden görülüp görülmediğini asla bilemez.
• Dijital çağda ise, bu artık Dijital Panoptikon’a doğru ilerliyor ve benim şahsen desteklediğim bir model değil. Yüz tanıma sistemleri, akıllı kameralar ve plaka okuyucular sayesinde kamusal alandaki hareket özgürlüğü dijital olarak sınırlandırılmış oluyor. Akıllı şehir tasarımlarında bu geleneksel modeldeki kule, yerini teknoloji şirketlerinin ve cihazların kullandığı görünmez algoritmalara ve veri merkezlerine bırakmış olacağından özgürlük anlamında sıkıntılı gördüğüm bir konu. Buna ek olarak suça ve suçluya kolay erişim bakımından ise avantajları var. Mutlaka şehirlerimizde teknoloji ve bazı akıllı cihazları kullanıyoruz ancak çevre sorunlarını azaltmak için doğru yaklaşımın ve çözümün akıllı şehirler olduğunu şahsen düşünmüyorum.

Akıllı ev sistemleri; aydınlatma, ısıtma, güvenlik ve enerji tüketiminin kontrol edilmesinde önemli imkânlar sunuyor. Sizce akıllı ev teknolojileri çevrenin korunmasına ve aile bütçesine ne ölçüde katkı sağlayabilir?

• Tabi akıllı ev sistemleri ile hem çevrenin korunmasına hem de bütçeye önemli katkılar sağlanabilir. Aydınlatma sistemleri kullanılmayan alanlardaki ışıkları gereksizse söndürür, ısı ölçerler ile gereksiz ısıtmanın önüne geçilebilir. Böylece gereksiz ısı tüketiminin önüne geçilir ve tabiki faturalar da düşer. Enerjilerin verimli kullanılmasıyla ise çevreye verilen zarar azaltılabilir. Tabi bu sistemlerin satın alma ve uygulama maliyetleri yüksek kalabilir ve cihazların veriyi işleme sistemlerinin de mutlaka dikkate alınması gerekir.
• Örneğin akıllı yer silme robotunuz evinizin haritasını çıkarıyor, belli alanları otomatik döngülerde temizlemeye başlıyor, ancak bu veriyi nereye gönderiyor, ya da gönderiyor mu? Gibi soruların mutlaka sorulması gerekir.

Günümüzde evdeki birçok cihaz internete bağlanıyor. Sizce bir evde modem veya Router seçerken yalnızca internet hızı mı önemli olmalı; güvenlik, kapsama alanı, enerji tüketimi, stabil çalışması ve kullanım kolaylığı da dikkate alınmalı mı?

• Elbette pek çok cihaz ve IoT sistemleri günümüzde İnternete bağlanıyor. Kişilerin düştüğü temel yanılgıdan bahsettiniz; modem/routerın hızlı olması çok da bir şey ifade etmiyor. Zaten ISP lerin sunmuş olduğu hızlar ile sınırlısınız. Bu az şeritli bir otoyolda çok hızlı bir araba seçmek istemeye benzer, çok hızlı gitmek isteseniz bile şerit darsa trafik oluşur ve istediğiniz hıza ulaşamazsınız. Bu bakımdan modem/router seçerken, öncelikle konforlu bir kullanımı hedeflemeniz gerekiyor. İhtiyaçlarınız doğrultusunda en uygun şekilde ve verimli kullanabileceğiniz cihazları seçmeniz daha mantıklı olacaktır.
• Örneğin; bir mesh sistemi kuruyorsanız, stabil çalışması, kapsama alanı çok daha değerlidir. Bunun yanı sıra enerji tüketimi, yeniden kullanılabilirliği, yaşam döngüsü de çevre bakımından önemlidir. Cihazın yazılımı ve ne gibi kullanım avantajları sunduğu, yedeklilik seçenekleri, VPN seçenekleri, bileşen özellikleri, uzaktan erişim gibi pek çok özellik dikkate alınmalıdır. Keenetic cihazlarda mesela KeenDNS mevcuttur. KeenDNS, Keenetic cihazınıza bağlanarak internete erişen cihazlara isteğinize bağlı olarak alt domain tanımlamamaları yaparak uzaktan erişim olanağı sunulan, cihazlarınıza kalıcı bir internet adresi sağlayan domain adı servisidir. Bu servis sayesinde, istediğiniz herhangi bir yerden, internet bağlantısı üzerinden cihazlarınıza, servislerinize ve kullanmakta olduğunuz bileşenlerinize erişebilirsiniz, dosya veya dilediğiniz sunucuları internette güvenli olarak paylaşıma açabilirsiniz. Evinizde IoT sistemler varsa veya çok sık seyahat ediyorsanız gerçekten çok önemli.

Sizce günümüz koşullarında bir evde mutlaka bulunması gereken teknolojik cihazlar nelerdir? Bu cihazların hayatı kolaylaştırırken gereksiz enerji tüketimine yol açmaması için nelere dikkat edilmeli?

• Kişisel alışkanlıklara ve ihtiyaçlara göre çok fazla değişik yanıtlara sahip olabilecek bir konu. Öncelikle her eve bir Keenetic lazım diyelim 😊 Ben çamaşır kurutma makinalarını özellikle çalışan kişiler için değerli buluyorum. Yine akıllı mutfak gereçleri hayatı önemli ölçüde kolaylaştırıyor. Hava temizleyiciler de hayatı iyileştirmek adına faydalı cihazlar. Beyaz eşyalar ise mutlaka ekolojik ve enerji tasarruflu olmalı. Bu bakımdan yeni enerji sınıflarına sahip cihazlar seçimi önemlidir ve cihazlarda Inverter teknolojisi olması kritik. Cihazları evde konumlandırmak bazılarının aralarında hava boşlukları da bırakmak gerekir. Mod seçimlerinde ekolojik modları seçmek önemlidir. Bazı cihazlarda zamanlayıcı kullanımı da çevre bakımından faydalı alışkanlıklardandır.

Akıllı ev cihazlarının sürekli veri toplaması sizce hayatı kolaylaştıran bir özellik mi, yoksa mahremiyet ve güvenlik açısından endişe verici bir durum mu?

• Yukarıda da kısaca bahsettiğim gibi toplanan verilerin nereye aktarıldığı, kullanım amaçları gibi detayları mutlaka araştırmanız gerekir. Her cihaz kötü amaçlı veri topluyor ve bunları paylaşmaması gereken kişi ve merciler ile paylaşıyor diyemeyiz tabi ki ancak yine de dikkatli olmak ve kontrol etmekte fayda olduğunu düşünüyorum. Siber güvenlik açısından temel bir kural vardır, o da şudur, bir zincir ancak en zayıf halkası kadar sağlamdır.

Kadınların evde kullanılan teknolojik ürünlerin seçimi ve kullanımındaki rolünü nasıl değerlendiriyorsunuz? Sizce teknoloji markaları ürün geliştirirken kadınların ihtiyaçlarını ve görüşlerini yeterince dikkate alıyor mu?

• Bu anlamda toplumsal cinsiyet anlamında bir sınıflandırma yapmak istemem ancak kadınların kullanım alışkanlıkları bakımından kısa bir sınıflandırma yapmak gerekirse, kadınların evdeki teknolojik ürünlerde seçim ve kullanım bakımında etkileri olduğu yadsınamaz. Mutfak eşyaları, temizlik eşyaları günlük yaşamı düzenleyen birtakım eşyalar bakımından kadın çoğu zaman belirleyici olabiliyor.
• Teknoloji markaları da kadınların ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak ürün geliştirme süreçlerini şekillendirirlerse çok daha etkili sonuçlar ortaya çıkabilecektir. Kadınların günlük rutinleri, fiziksel özelliklerine yönelik daha ergonomik daha kullanışlı ürünler geliştirilebileceğini düşünüyorum halen bu konuda bazı eksiklikler var diyebiliriz. Sadece teknik özellikleri değil tüm kullanım amaçlarıyla, ihtiyaçların değerlendirilmesi ile başarılı sonuçlar elde edilebilir. Bu anlamda markalar kadınları teknoloji geliştirme süreçlerinin bir parçası haline getirerek ve inovasyon süreçlerine katarak daha verimli teknolojiler elde edilebilir.
• Çevre dostu teknoloji ürünlerinin çoğu zaman daha pahalı olması sizce tüketiciyi nasıl etkiliyor? İnsanların bu ürünleri tercih etmesi için devlet veya üreticiler hangi tür destekleri sağlamalı?

• Evet, çevre dostu teknolojilerin daha pahalı olması satın alınabilirliği üzerinde olumsuz bir etkiye sebep olabiliyor. Üreticilerin bu durumu göz önüne alarak maliyet azaltımı ile ürünlerin fiyatlarını daha erişilebilir düzeye çekebilir. Devler vergisel avantajlar sağlayabilir ve bu ürünlerin üretimini teşvik edebilir. Geri dönüşüm projeleri kapsamında çevre dostu teknolojilere özel indirim kampanyaları tasarlanabilir. Hem üreticiler hem devlet bu bakımdan vatandaşları bilinçlendirme kapsamında çeşitli eğitimler ve kampanyalar hazırlayabilir.
• Kısacası bu ürünleri tercih edilebilir kılmak için ilk fiyatı ile son indirimli fiyat farklarını  tüketicilere anlatmak oldukça değerli.